Aardvlooien bij radijs, rucola en kool bestrijden

Wie in het voorjaar radijs of rucola zaait, kent het beeld: na een paar dagen zitten de blaadjes vol met piepkleine ronde gaatjes, alsof iemand er met een fijne naald in heeft geprikt. De boosdoeners zijn aardvlooien — kleine kevertjes die bij droogte en warmte massaal opduiken.

Aardvlooien zijn zelden dodelijk voor een teelt, maar ze kunnen jonge zaaisels zo verzwakken dat er niets fatsoenlijks meer van komt. Met eenvoudige middelen krijg je ze goed onder controle, als je hun zwakke plek kent: ze hebben een hekel aan vocht.

Kort samengevat

Aardvlooien zijn 2 tot 3 mm kleine, vaak glanzend zwarte of gestreepte kevertjes die wegspringen zodra je ze stoort.
Typische schade zijn veel kleine gaatjes in het blad, de zogenoemde gaatjesvraat.
Ze houden van droge, warme, zonnige plekken — vochtige omstandigheden bevallen ze helemaal niet.
Houd de grond gelijkmatig vochtig, mulch en dek af met fijnmazig insectengaas.
Getroffen worden vooral kruisbloemigen: radijs, rucola, rammenas, mosterd, kool en koolrabi.

Wat zijn aardvlooien eigenlijk?

Ondanks hun naam zijn aardvlooien geen vlooien, maar bladkevers uit het geslacht Phyllotreta. Ze worden 2 tot 3 mm groot en hebben krachtige springpoten — vandaar de naam. Raak je een aangetast blad aan, dan springt het hele gezelschap weg.

De kevers overwinteren in bodemspleten, onder bladafval en in hagen. Vanaf ongeveer 15 °C worden ze actief en zoeken ze gericht kruisbloemigen op, omdat ze de mosterdolie daarvan nodig hebben. De vrouwtjes leggen hun eitjes in de grond; de larven vreten aan de wortels, maar richten daar meestal maar weinig schade aan. Het probleem zijn de kevers op het blad.

Waaraan herken ik een aantasting door aardvlooien?

Gaatjesvraat: veel kleine, ronde gaatjes van 1 tot 2 mm, gelijkmatig over het blad verdeeld. Bij een zware aantasting blijft er een zeef over.
Springende kevers: strijk met je hand over het bed — de beestjes springen zichtbaar op.
Tijdstip: vooral april tot juni en nog een keer in de nazomer, telkens tijdens droge, warme periodes.
Kans op verwarring: slakken laten onregelmatige, grotere vraatplekken vanaf de bladrand achter, rupsen van het koolwitje vreten grote gaten en laten groene keutels achter.

Hoe erg is de schade?

Voor volgroeide planten met veel blad is gaatjesvraat vooral cosmetisch. Kritiek wordt het bij kiemplanten en heel jonge gewassen: verliest een radijsplantje in de eerste twee weken het grootste deel van zijn bladoppervlak, dan groeit het niet meer goed door en blijft de knol klein of komt hij helemaal niet.

Bij rucola en Aziatische bladgroenten lijdt bovendien het uiterlijk eronder — doorboorde blaadjes komen er wel door, maar zien er in de salade niet mooi uit.

Voorkomen: vocht is het beste wapen

Aardvlooien houden van droogte. Wie het oppervlak van het bed gelijkmatig vochtig houdt, maakt het ze zo onaangenaam dat ze meestal vanzelf vertrekken.

Geef regelmatig water, juist in droge voorjaarsweken. Liever elke dag even over de kop dan zelden veel — het vochtige oppervlak is precies het effect dat we willen.
Mulchen. Een dun laagje gazonmaaisel of fijne compost houdt de grond vochtig en stoort de kevers bij het aanvliegen.
Insectengaas. Leg fijnmazig gaas (0,8 mm) direct na het zaaien op en sluit het goed af. Dat is de enige bescherming die betrouwbaar honderd procent werkt.
Grond losmaken. Regelmatig ondiep schoffelen verstoort de eiafzet en legt larven bloot.
Zaaitijdstip verschuiven. Wie radijs heel vroeg of pas vanaf september zaait, ontloopt de belangrijkste vluchtperiodes grotendeels.
Houd de vruchtwisseling aan. Zet kruisbloemigen niet jaar in jaar uit op hetzelfde bed — ook niet als groenbemesting met mosterd of bladrammenas.

Wat doe je bij een acute aantasting?

Flink oversproeien, het liefst twee keer per dag. Veel kevers verlaten daarop het bed.
Lijmval om ze weg te vangen: houd een met lijm of olie ingesmeerd geel plankje vlak boven het gewas en strijk met je andere hand over de planten. De opspringende kevers blijven plakken. Klinkt ouderwets, maar het dunt de populatie merkbaar uit.
Alsnog gaas aanbrengen, ook als de aantasting al loopt — spuit vooraf één keer grondig af, zodat je de kevers niet mee opsluit.
Ruimte maken: oogst of ruim zwaar aangetaste, hopeloze rijen op, zodat het gewas van daaruit niet steeds opnieuw wordt bevolkt.

Tip

Een simpele truc voor radijs: leg direct na het zaaien een vliesdoek op en laat dat tot de oogst liggen. Het houdt de kevers tegen, zorgt voor een vochtiger microklimaat en versnelt bovendien de groei — drie effecten met één handeling.

Let op

Gebruik bij bladgroenten zoals rucola geen bestrijdingsmiddelen. De teeltduur is zo kort dat je de wachttijden nauwelijks kunt aanhouden — en met gaas en water los je de aantasting sowieso beter op.

Veelgestelde vragen

Zijn blaadjes met gaatjes nog eetbaar?

Ja, zonder enige beperking. Het is pure vraatschade, geen ziekte. Alleen het uiterlijk lijdt eronder.

Waarom heeft rucola er zo veel last van?

Rucola is een kruisbloemige met een hoog gehalte aan mosterdolie en wordt vaak breedwerpig, dicht en in het droge voorjaar gezaaid — voor aardvlooien de perfecte uitnodiging.

Helpt een mengteelt met sla of spinazie?

Dat kan helpen, omdat de kevers hun waardplanten tussen niet-waardplanten moeilijker vinden. Als enige maatregel is het bij hoge druk niet genoeg.

Verdwijnen aardvlooien vanzelf?

Na langere regenperiodes en met meer schaduw van grotere planten neemt de aantasting meestal duidelijk af. De kritieke fase zijn de eerste twee tot drie weken na het zaaien.

Wie kool en koolrabi als jonge plant uitplant in plaats van te zaaien, slaat precies die kritieke fase over — de plant heeft dan al genoeg blad om gaatjesvraat moeiteloos weg te steken.