Grauwe schimmel (botrytis) bij groenten herkennen & voorkomen

Grauwe schimmel is de schimmel die bijna iedereen wel eens heeft gezien zonder er een naam voor te hebben: die pluizige grijsbruine laag op een rottende aardbei, op een gekneusde tomaat of op de snijwond van een uitgebroken dief.

De veroorzakerBotrytis cinereakomt praktisch overal voor. Hij wordt pas een probleem als drie dingen samenkomen: blijvend natte plantendelen, koele lucht en een plek om binnen te dringen. Juist op die combinatie kun je in de tuin goed inspelen.

Kort samengevat

Grauwe schimmel laat zich zien als een grijsbruine, stuivende schimmelpluis op rottend weefsel.
Hij heeft nattigheid op de plant nodig en dringt bijna altijd binnen via wondjes of afgestorven delen.
Vooral gevoelig: aardbeien, tomaten, sla, bonen, courgette en alles wat je opkweekt.
De belangrijkste maatregel is lucht: luchten, uitdunnen, blad droog houden.
Aangetaste delen meteen verwijderen en bij het restafval doen, niet op de composthoop.

Wat is botrytis?

Botrytis cinereais een zwakteparasiet met een zeer brede waardplantenreeks — meer dan 200 plantensoorten. De schimmel overleeft als rustlichaampje in plantenresten in de bodem en vormt bij vocht enorme hoeveelheden sporen die met elk zuchtje wind meereizen.

Voor een infectie heeft hij een waterfilm nodig die urenlang op het weefsel blijft staan. Koele, vochtige nachten met dauw, dichte gewassen en ongeluchte kassen zijn daarom de klassieke uitgangssituatie. Ideaal voor de schimmel is 15 tot 20 °C — hoogzomerse hitte remt hem af.

Waaraan herken ik grauwe schimmel?

De aanslag:grijsbruine, fluweelachtige schimmelpluis die bij aanraking zichtbaar stuift. Dat is onmiskenbaar.
Vruchten:zachte, waterige rotplekken, vaak beginnend bij een kneuzing of vanaf de kelk.
Stengels:bij tomaten bruine, ingezonken plekken op bladlittekens en wondjes van uitgebroken dieven. Daarboven verwelkt de scheut.
Sla:rot bij de wortelhals, de hele krop laat zich zo optillen.
Zaailingen:kiemplantjes vallen om — hierbij speelt naast botrytis vaak ookPythiumeen rol.

Hoe groot is de schade?

In de volle grond blijft het meestal bij een paar vruchten, vooral na regenperiodes. In de kas en bij de opkweek kan botrytis je daarentegen een hele partij kosten: vanaf de aangetaste stengel sterft de scheut erboven af, en de sporen zitten na korte tijd overal.

Extra vervelend is aantasting van bewaarproducten. Eén besmette vrucht in de kist is genoeg om de buren mee te nemen — daarom geldt bij het inruimen: consequent uitsorteren.

Voorkomen: lucht en droogte

Luchten, luchten, luchten.Zet de kas ook op koele dagen 's ochtends open, zodat het nachtvocht kan wegtrekken. Dat is veruit de effectiefste maatregel.
Water geven van onderaf.Water bij de wortel, niet over het blad. Geef 's ochtends water, zodat alles tegen de avond weer droog is.
Dun het gewas uit.Houd plantafstanden aan, verwijder bij tomaten de onderste bladeren en laat aardbeien niet dichtgroeien.
Snijd netjes.Breek dieven uit bij droog weer en het liefst in de ochtend, zodat de wond snel opdroogt. Gladde wonden helen beter dan gerafelde.
Mulch bij aardbeien.Stro onder de vruchten voorkomt direct contact met de grond en houdt ze droog.
Ruim op.Verwijder afgestorven bladeren en vruchtresten consequent — ze zijn het startpunt van de schimmel.

Wat doe je als hij er al is?

Voor de moestuin bestaat er geen goed middel tegen grauwe schimmel, en dat is minder erg dan het klinkt: wie de omstandigheden verandert, krijgt hem onder controle.

Aangetaste vruchten, bladeren en scheutenmeteenverwijderen — voorzichtig, zodat niet de halve sporenwolk in het gewas belandt. Snijd ze bij voorkeur meteen in een zak af.
Afvoeren met hetrestafval. De composthoop in een huistuin wordt zelden heet genoeg om de rustlichaampjes te doden.
Daarnaluchten en uitdunnen, zodat de omstandigheden niet meteen weer kloppen.
Veeg gereedschap na het snoeien aan aangetaste planten af voordat je bij gezonde planten aan de slag gaat.

Tip

Bij tomaten in de kas loont het om 's avonds de deur even te sluiten maar de nokluchting open te laten. Zo blijft het 's nachts iets warmer en kan de vochtige lucht toch wegtrekken — precies de combinatie waar botrytis niet van houdt.

Let op

Verwijder aangetaste delen niet bij nat weer en niet door ze af te trekken. Allebei verspreidt sporen en maakt nieuwe wonden. Een droge ochtend, een scherp mes en het snijafval meteen de zak in.

Veelgestelde vragen

Kan ik aangetaste vruchten nog eten als ik de plek wegsnijd?

Bij zacht fruit en zachte groenten kun je dat beter niet doen. Het schimmelweefsel reikt verder dan je ziet, en botrytis kan stofwisselingsproducten vormen. Bij stevige producten zoals pompoen kun je ruim wegsnijden.

Is de grauwe schimmel op druiven dezelfde schimmel?

Ja. Onder bijzondere omstandigheden is hij daar zelfs gewenst — als edele rotting voor zoete wijnen. In de moestuin bestaat dat uitzonderingsgeval niet.

Helpt bakpoeder of melk, net als tegen meeldauw?

Nee. Die huismiddeltjes werken tegen echte meeldauw op het bladoppervlak, niet tegen een schimmel die via wondjes het weefsel binnendringt.

Waarom treft het bij mij altijd de opkweek?

Omdat daar alles samenkomt: dicht op elkaar staande planten, hoge luchtvochtigheid onder de kap en zacht weefsel. De kap eerder eraf halen, de planten verder uit elkaar zetten en 's ochtends luchten lost dat meestal op.

Bij ons groeien de jonge planten met ruim voldoende onderlinge afstand op en worden ze dagelijks gelucht — zo komen ze stevig en zonder schimmelvracht in jouw tuin.